Per etmaal valt er 30.000 kg buitenaards materiaal op aarde. Dit bestaat vooral uit micrometeorieten en kosmisch fijnstof. Dit beslaat ongeveer 0, 16 gram per km2, ook in zuid Salland. Micrometeorieten hebben een doorsnede van 10 micrometer tot 2 millimeter (het formaat van een zandkorrel) Kosmisch stof is kleiner dan 10 micrometer. Ongeveer 10.000 jaar geleden ontstond in de bodem van Zuid Salland ijzeroerafzettingen. Oer ontstaat door oxidatie van ijzermineralen in zand en basis zwerfgesteenten (basalt), maar ook van kosmische materie. Dit is namelijk mineralenrijke materie, met daarin ijzer, nikkel en zelfs iridium. In de bodem ligt ongeveer 58400 kg per km2 aan kosmisch materiaal. In het oer dat dus ongeveer 10.000 jaar oud is, bevindt zich dus ook fragmenten ijzer dat uit de ruimte komt. Deze fragmenten ijzer, die ook geoxideerd zijn, zijn veel ouder, namelijk ongeveer 360.000 jaar. Dit is afkomstig van een strook van 2 km breed en 40 km lang aan de westkant van de Sallandse heuvelrug met geoxideerde micrometeorieten. Dit is de formatie van Urk, door Saalien IJstijd opgestuwd. Henrik Lindeman was een ondernemend persoon. In Deventer in 1755 stichtte hij een watermolen om van uit oer ijzer te maken, “Ysermoole”. Deze molen ging in 1820 naar H. A. Nederburgh en zijn schoonzoon Nering Bögel. Dit groeide uit tot ijzer- en machinefabriek Nering Bögel Deventer. In totaal werd er 90.000 ton oer verwerkt, afkomstig op ongeveer 400km2 in Zuid Salland. In 1870 raakte het winbare oer op. Een ton oer bevat ongeveer 9 kg vivianiet, 2, 5 kg geoxideerde kosmische materie en 20 gram zeldzame metalen. Tot 1838 was gietijzer onzuiver. Het bevatte veel fragmenten oer en vivianiet in de vorm van opaalblauwe insluitsels. Dit is te zien op de foto van een gietijzerenbuis van vóór 1838 door Nering Bögel. De Britse ingenieur Henry Bessemer ontwikkelde de “bessemerprocedé”. In een peervormige hoogoven op een temperatuur van 1300 graden C. wordt lucht door het gesmolten ijzer geblazen. Daarbij verbrandt de koolstof tot koolzuurgas en ontsnapt. Hierdoor ontstaat een zuiverder ijzer. Dit is een efficiënte en goedkope methode om betere kwaliteit ijzer en staal te krijgen. Door de jaren heen heb ik klapperstenen, oer en diverse vormen van (gegoten) ijzer verzameld. Dit laat de ontwikkeling zien van de productie van ijzer van 500 v. C tot heden 2025 in Salland. Ik heb van enkele producten van de voormalige ijzergieterij en machine fabriek van Nering-Bögel Deventer microfoto’s genomen. In 1982 hebben Barbara Kapsenberg en ik een grote tentoonstelling gehouden in Museum de Waag, Deventer. “Uit ijzer gegoten”. Andere tentoonstellingen hield ik in de Stads Atheneum bibliotheek Deventer, Provinciehuis Overijssel, Zwolle, Waterschap Salland, Raalte
